Nöbet rehberi

Nöbet anında ilk yardım

Nöbetlerin büyük çoğunluğu siz hiçbir şey yapmasanız bile birkaç dakika içinde kendiliğinden durur. Göreviniz nöbeti "durdurmak" değil, nöbet geçene kadar çocuğu güvende tutmaktır. Nöbet başlar başlamaz saatinize bakın.

✅ Yapılması gerekenler

Sakin kalın. Derin bir nefes alın; panik hem sizi hem çevredekileri olumsuz etkiler.
Zamanı başlatın. Nöbetin başlangıç saatini not edin; süre, 112'yi ne zaman arayacağınızı belirleyen tek ölçüttür.
Güvenli hale getirin. Sert, keskin, sıcak nesneleri uzaklaştırın; düşme riski varsa yere alın.
Başını koruyun. Altına yumuşak bir şey koyun; boynu sıkan giysileri ve gözlüğü çıkarın.
Yan yatırın. Salya ve sıvının dışarı akmasını sağlar, solunum yolunu açık tutar.
Yanında kalın, gözlemleyin. Hangi uzuv, gözlerin yönü, süre; mümkünse biri video çeksin. Hekiminiz için en değerli bilgidir.
Nöbet sonrası eşlik edin. Çocuk yorgun, şaşkın veya uykulu olabilir; kendine gelene kadar yanında kalın.

⛔ Yapılmaması gerekenler

Ağzına hiçbir şey sokmayın. Ne parmak, ne kaşık, ne bez. "Dilini yutar" inancı yanlıştır; dişleri kırabilir, solunum yolunu tıkayabilir.
Tutmaya, hareketlerini zorla durdurmaya çalışmayın. Kas ve eklem yaralanmasına yol açar.
Su, ilaç ya da yiyecek vermeyin. Çocuk yutkunamaz; aspirasyona neden olabilir.
Ayağa kaldırmaya, yürütmeye çalışmayın.
Nöbet sırasında CPR yapmayın. Nöbet bitince çocuk normal nefes almıyorsa 112'yi arayın ve görevlinin yönlendirmesiyle uygulayın.

Ne zaman 112?

Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa
Art arda nöbetler geliyor, arada kendine gelmiyorsa
Nöbet sonrası nefes sorunu ya da uzun süreli bilinç kaybı varsa
Nöbet suda olduysa ya da ciddi yaralanma varsa
Çocuğun ilk nöbetiyse
Kurtarma ilacına rağmen nöbet durmuyorsa

Kurtarma ilacı: 5 dakika kuralı

Ne zaman?

Hekiminiz reçete ettiyse, 5 dakikayı geçen konvülzif nöbette ya da kısa aralıklarla tekrarlayan küme nöbetlerde. Uygulandıktan sonra da nöbet sürüyorsa 112 aranır. İlacın dozu kiloya göredir; her kontrolde güncelleyin.

Hangi ilaç?

Türkiye'de en sık yanak içi (bukkal) ya da burun içi midazolam ve rektal diazepam kullanılır. Hangi formun çocuğunuza uygun olduğunu, nasıl uygulanacağını hekiminizle prova edin; okula ve bakıcıya yazılı plan bırakın.

Her nöbet kasılma değildir

Absans (dalma) nöbetleri

5–20 saniyelik ani dalma, göz kırpıştırma, cümlenin yarım kalması; günde onlarca kez olabilir ve "dikkatsizlik" sanılır. Tutmaya çalışmayın; tehlikelerden (merdiven, cadde, ocak) nazikçe uzak tutun.

Farkındalığın bozulduğu fokal nöbetler

Boş bakış, dudak şapırdatma, amaçsız el hareketleri, yanıt vermeme. Çocuk çevreyi tam algılamadığı için ani hareketlerle ürkebilir; yumuşak sesle yönlendirin ve tam kendine gelene kadar refakat edin.

İnfantil spazmlar (bebeklerde)

Ani öne eğilme ya da kolların açılması, 1–2 saniye, uyanma sonrası kümeler halinde. Acil tanı gerektirir: şüphelendiğinizde video çekip aynı hafta içinde çocuk nöroloğuna ulaşın; her hafta gecikme gelişimi etkiler.

Nöbet sonrası (postiktal) dönem

Uyku, kafa karışıklığı, baş ağrısı, huzursuzluk normaldir. "Küçük bir nöbet geçirdin, şimdi geçti, güvendesin, ben yanındayım" gibi kısa yatıştırıcı cümleler kullanın; "yine mi oldu" demekten kaçının.

Nöbet nasıl sınıflandırılır? (ILAE)

Başlangıç	Alt tipler	Tipik görünüm	Ailenin not etmesi gerekenler
Fokal	Farkındalık korunmuş / bozulmuş; motor / motor olmayan; fokalden bilateral tonik-klonik'e	Tek taraflı seğirme, aura (karın hissi, korku, déjà vu), baş-göz dönmesi, otomatizmalar	Hangi taraf başladı, başta ne vardı, konuşabildi mi
Jeneralize	Tonik-klonik, absans (tipik/atipik), miyoklonik, atonik, tonik, epileptik spazm	Her iki taraf aynı anda; dalma, sıçrama, ani düşme, kasılıp titreme	Süre, idrar kaçırma, dil ısırma, uyanma zamanı
Bilinmeyen başlangıç	Motor / motor olmayan	Uykuda ya da tanıksız başlayan nöbetler	Sabah yastıkta salya, dil ısırığı, açıklanamayan yorgunluk

Kaynak: Çocuklarda Epilepsi aile rehberi, 5–7 ve 27–29. bölümler.