Sağlık yazısı · öğretmen başvuru metni

Okulda nöbet ve epilepsi

Öğretmenin görevi tanı koymak değil; olağandışı durumu fark etmek, zarar görmeyi önlemek, süreyi ölçmek, gerekli yardımı çağırmak ve doğru gözlemi sağlık ekibine aktarmaktır.

Prof. Dr. Burak Tatlı. Okul öncesi kurumlardan liseye ve özel eğitim ortamlarına kadar çalışan öğretmenler için hazırlanmıştır. Kaynak kontrol tarihi: 10 Ekim 2026.

Acil özet

Öğrenciyi koru, süreyi ölç, gerektiğinde 112'yi ara, kişisel planı uygula; ardından toparlanmayı ve eğitime dönüşü güvenle izle. İlk yardım sırasında çocuğun ağzına nesne koyma ve hareketlerini zorla durdurma.

Nöbet sırasında: ilk müdahale

Yapılacaklar

Sakin bir ses tonu koruyun ve hemen saati başlatın. Başlangıcı görmediyseniz tahmini süreyi kesinmiş gibi yazmayın.
Yardımı açıkça görevlendirerek çağırın: “Siz okul hemşiresini çağırın; siz sınıfı diğer alana alın.” Kalabalığa “Birisi yardım etsin” demek görev belirsizliği yaratır.
Çocuk düşmek üzereyse kendinizi tehlikeye atmadan yere güvenli inmesine yardım edin.
Çevredeki sandalye, cam, sivri köşe ve sıcak nesneleri uzaklaştırın.
Başının altına küçük, yumuşak ve yassı bir destek koyun. Gözlüğünü çıkarın, boynunu sıkan giysileri gevşetin.
Bilinci yerinde olmayan ve normal soluyan öğrenciyi mümkün olduğunda nazikçe yan pozisyona alın; ağız aşağıya yönelerek salgıların dışarı akmasına yardımcı olur.
Olay yeri güvenliyse nöbet sürerken başka bir odaya taşımayın.

Yapılmayacaklar

Ağzına kaşık, kalem, bez, parmak ya da başka bir nesne koymayın; çenesini zorla açmayın. “Dilini yutmasını önleme” amacıyla yapılan girişimler diş, çene ve yumuşak dokuda yaralanmaya neden olur.
Kollarını ve bacaklarını bastırarak sarsılmaları durdurmaya çalışmayın.
Kolonya koklatmayın, yüzüne su dökmeyin, tokatlamayın, bağırmayın.
Bilinç tam açılmadan yiyecek, içecek ya da yutulacak ilaç vermeyin.
Çocuğu kaldırıp revire taşımaya ya da etrafındaki öğrencilerden bedenini tutmalarını istemeye kalkışmayın.
Nöbet sırasında göğüs basısı yapmayın. Hareketler durduğunda normal solumuyorsa 112 ve temel yaşam desteği devreye girer.

Ne zaman 112 aranmalı?

Beş dakika eşiği

Devam eden konvülsif nöbetin beş dakikaya ulaşması acil müdahale eşiğidir. Bu, beş dakika boyunca hiçbir şey yapmadan beklemek anlamına gelmez — ilk yardım hemen başlar. Öğrenciye özgü planda daha erken bir eşik ya da kurtarıcı ilaç yazılıysa o geçerlidir.

Süreden bağımsız acil durumlar

Öğrencinin yaşamındaki ilk belirgin nöbet
Normal solunumun olmaması ya da solunum güçlüğü
Önemli yaralanma
Suda gerçekleşen nöbet
Arada olağan bilinç düzeyine dönmeden yeni nöbet başlaması
Nöbet bitmesine rağmen öğrencinin uyandırılamaması
Düzelme göstermiyorsa ya da durum bilinen toparlanmasından belirgin farklıysa
Kurtarıcı ilaca rağmen nöbetin sürmesi

112'ye okunacak bildirim şablonu

Okulumuzda yaklaşık [yaş] yaşında bir öğrenci nöbet geçiriyor.
Kasılmalar saat [HH.MM]'de başladı ve [sürüyor / durdu].
Şu an [yanıt veriyor / yanıt vermiyor]. Solunumu [normal / değerlendiriyoruz].
Adresimiz [okul adı, açık adres, bina girişi].
Girişte sizi [ad soyad] karşılayacak.
[İlaç uygulandıysa:] Saat [HH.MM]'de [ilacın tam adı], [doz], [yol] olarak uygulandı.

Bilinmeyen alanları “bilmiyorum” diye açıkça belirtin; bilgi tamamlamak için çağrıyı ertelemeyin. Telefonu hoparlöre alın, giriş ekibini karşılayacak kişiyi belirleyin ve öğrencinin durumu değişirse çağrı görevlisine hemen söyleyin.

Öğretmenin rolü ve sınırları

Öğretmenin görevi

Olağandışı durumu fark etmek, zarar görmeyi önlemek, olayın süresini ölçmek, gerekli yardımı çağırmak ve doğru gözlemi sağlık ekibine aktarmak.

Öğretmenin görevi değil

Nörolojik tanı koymak, nöbet türünü kesinleştirmek, ilaç tedavisini değiştirmek ya da genel bir metne bakarak doz hesaplamak.

Kişisel plan genel bilgiyi aşar

Öğrenciye özel, hekim onaylı nöbet eylem planı, genel bilgilerin o çocuk için nasıl uygulanacağını belirler. İlaç uygulaması ayrıca uygun eğitim, yazılı talimat ve kurumun yetkilendirme düzenini gerektirir.

Güvenlik ile kapsayıcılık dengesi

Epilepsisi olan öğrencilerin tümünü aynı risk düzeyinde değerlendirmek doğru değildir. Gereksiz kısıtlamalar kadar hazırlıksız bırakılmak da sakıncalıdır. Eğitimsel karşılığı, çocuğun güvenle katılabileceği seçenekleri çoğaltmaktır — geziden çıkarmak yerine gezide ilaç sorumlusunu belirlemek gibi.

Sınıfta görülebilecek nöbet görünümleri

Kasılmalı (tonik-klonik) görünüm

Bilinç kaybı, vücutta sertleşme ve ardından ritmik sarsılmalar. Düşme, tükürük artışı veya düzensiz solunum eşlik edebilir; hepsinin bulunması gerekmez. İki taraflı sarsılma görülmesi, nöbetin kesin olarak jeneralize başladığını göstermez — fokal bir nöbet de iki taraflı görünüme ilerleyebilir. Başlangıç anını gördüyseniz ilk bulguyu özellikle kaydedin.

Absans: kısa ama kolay gözden kaçan kesinti

Farkındalıkta ani başlayan ve ani sonlanan kısa bir kesinti. Çocuk cümlesini ya da yazısını durdurabilir; göz kapaklarında küçük hareketler olabilir. Olay sonrasında çoğunlukla yaptığı işe hızla döner — belirgin ve uzamış sersemlik tipik absans için alışılmış bir özellik değildir. “Beni dinlemiyorsun” demek yerine kaçırılan bilgiyi sakin biçimde tekrarlayın. Hızlı soluk aldırarak ya da ışıkla uyararak nöbeti ortaya çıkarmaya çalışmak okulun işi değildir.

Fokal nöbet: davranış değişikliği her zaman isteğe bağlı değildir

Çocuk yanıt vermeyebilir, dudaklarını şapırdatabilir, giysisiyle oynayabilir veya amaçsızca yürüyebilir. Bazen çevresini algıladığı hâlde konuşması etkilenir; bu nedenle sözel yanıtın yokluğu tek başına bilinç kaybı olarak yorumlanmamalıdır. Kısa, sakin yönergeler kullanın; öğrenciyi merdivenden, sıcak yüzeyden ve açık kapıdan uzak tutun. Davranışa disiplin cezasıyla yanıt verilmez.

Miyoklonik, tonik ve atonik olaylar

Miyoklonik nöbetler çok kısa ve ani kas sıçramaları biçimindedir; eldeki kalemin ya da bardağın düşmesiyle fark edilebilir. Tonik nöbette ani kas sertleşmesi, atonik nöbette ise kas tonusunda ani azalma görülür. Her iki durum da düşmeye yol açabilir. Baş düşmeleri, dengesizlik ve tekrarlayan küçük yaralanmalar değerlendirmeye değer gözlemlerdir.

Öğretmenin pratik üç sorusu

Öğrenci çevresiyle ilişkisini sürdürüyor mu?
Düşme veya çevresel yaralanma riski var mı?
Olay ve toparlanma alışılmış örüntüden farklı mı?

Bu sorular tıbbi tanının yerini tutmaz; doğru ilk yardım önceliğini seçmeye yarar. Kısa görünen bir olayın sıklaşması da uzun tek bir olay kadar dikkatli bildirim gerektirebilir.

Nöbeti taklit eden durumlar

Her dalma veya düşme epilepsi değildir. Tanısal belirsizlik, güvenli ilk yardım vermemek için gerekçe değildir; ama tek bir belirtiyle karar vermek hem gereksiz etiketlemeye hem de gerçek bir sağlık sorununun atlanmasına yol açar.

Bayılma (senkop)

Öncesinde uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, göz kararması, bulantı veya solukluk bulunabilir. Bayılma sırasında kısa sıçramalar da görülebildiğinden “kasılma oldu, kesin epilepsidir” çıkarımı doğru değildir. Egzersiz sırasında çökme, göğüs yakınması veya ailede ani ölüm öyküsü varsa bu bilgi sağlık ekibine aktarılmalı; kalp kaynaklı nedenler için EKG önerilir.

İşlevsel (fonksiyonel) nöbetler

Epileptik elektriksel etkinlikle açıklanmayan fakat kişinin gerçekten yaşadığı istemsiz olaylardır. “Numara yapma”, “ilgi çekme” veya “histeri” gibi etiketler kullanılmamalıdır. Aynı öğrencide epilepsi ile birlikte de bulunabilir; okul ekibi bütün olayları otomatik olarak tek bir nedene bağlamamalıdır.

Dalgınlık, tikler, stereotipik hareketler, uykuya geçiş olayları

Tek bir belirtiyle karar vermek hem gereksiz etiketlemeye hem de gerçek bir sağlık sorununun atlanmasına yol açabilir. Olayın öncesi, gelişimi ve sonrasının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Gelişimsel özelliklere göre değerlendirme

Otizm, serebral palsi, dil bozukluğu, işitme veya görme yetersizliği bulunan öğrencilerde yanıt verme biçimi farklı olabilir. Değerlendirme, yaşıtların beklenen davranışına göre değil, çocuğun kendi olağan iletişim ve hareket düzeyine göre yapılmalıdır. Sürekli var olan bir el hareketi ile aniden başlayan, hep benzer gelişen bir olay ayrıştırılmaya çalışılır.

Nöbet sanılan olayların yaşa göre tam listesi ve ayırt edici özellikleri: İlk Nöbet.

Tetikleyiciler ve okul ortamı

Uyku

Yetersiz veya düzensiz uyku bazı öğrencilerde nöbet olasılığını artırabilir. Gece geç biten etkinlikler, yatılı geziler ve yoğun sınav dönemleri planlanırken öğrencinin uyku düzeni dikkate alınmalıdır. Sabah aşırı uykululuk; az uyuma, gece nöbetleri ya da ilaç etkisiyle ilişkili olabilir.

İlaç sürekliliği

Nöbet önleyici ilacın atlanması önemli ve önlenebilir bir risk etkenidir. Okul saatinde verilen ilaçlar için sorumlu kişi, saat, kayıt ve yedek düzeni açık olmalıdır. “İlacı almış olmalı” varsayımıyla ikinci doz verilmez. Kusma ya da unutma durumunda öğretmen doz telafisi kararı vermez.

Hastalık, ateş ve beslenme

Enfeksiyon, ateş, sıvı kaybı ve genel hastalık hâli nöbet örüntüsünü etkileyebilir. Ateş düşürmeye çalışmak, devam eden nöbette ilk yardımın ya da acil çağrının yerine geçmez; bilinci bozuk öğrenciye ağızdan ilaç verilmez. Uzun süre yemek yememe ve sıvı alamama genel iyilik hâlini bozar. Ketojenik diyet gibi tıbbi beslenme tedavileri varsa okul menüsü ve özel gün ikramları sağlık ekibinin planıyla uyumlandırılır.

Stres — desteklemek, suçlamamak

Stres ile nöbet arasındaki ilişki kişiye özgüdür; her stresli olay nöbet oluşturmaz. “Strese girmeseydi nöbet geçirmezdi” veya “ailesi dikkat etmemiş” gibi açıklamalar bilimsel değildir. Öğretmenin yaklaşımı, çocuğu tüm zorlayıcı etkinliklerden uzaklaştırmak değil, öngörülebilirlik ve destek sağlamaktır.

Işık duyarlılığı ve ekran

Yanıp sönen ışıklar veya belirli görsel örüntüler, epilepsisi olan kişilerin yalnızca bir bölümünde nöbeti tetikler. Bu nedenle bütün öğrenciler için ekran yasağı koymak bilimsel olarak uygun değildir. Bilinen ışık duyarlılığı varsa hızlı parlamalar içeren videolar, stroboskopik efektler ve yüksek kontrastlı hareketli örüntüler önceden değerlendirilir. Duyarlılığı “test etmek” için ışık gösterilmez. Yangın uyarı sistemleri keyfî biçimde devre dışı bırakılmaz.

Spor ve fiziksel etkinlik

Epilepsi tanısı tek başına beden eğitimi dersinden çıkarılmayı gerektirmez. Düşük riskli bir salon etkinliği ile su içinde, yüksekte veya hareketli araçla yapılan etkinlik aynı değildir. Etkinlik öncesinde şu soru yanıtlanmalıdır: “Nöbet olursa öğrenci nerede olur, ilk yardım kimden gelir, acil plan ve ilaç nasıl ulaşır?” Yüzme için bireysel gözetim gereksinimi ve kurtarma kapasitesi sağlık ekibiyle kararlaştırılır.

Uygulama ilkesi

Tek bir olaydan geniş bir yasak listesi çıkarma. Tekrarlanan gözlemi kaydet, aile ve sağlık ekibiyle değerlendir, yalnızca gerekli kısıtlamayı uygula ve güvenli katılım seçeneklerini koru.

Nöbet eylem planı ve görev dağılımı

Nöbet eylem planı, acil durumda kimin ne yapacağını gösteren kısa ve erişilebilir bir belgedir. Hekim ve aileyle oluşturulur; okulda uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilir.

Planda bulunması gerekenler

Öğrencinin olağan nöbet görünümü, yaklaşık süresi, tipik toparlanması ve bilinen tetikleyicileri
İlk yardım basamakları
112 çağrısı gerektiren kişisel eşikler
Varsa kurtarıcı ilacın tam adı, farmasötik biçimi, dozu ve uygulama yolu
Tekrar dozunun olup olmadığı, hangi koşulda, ne kadar süre sonra ve en fazla kaç uygulama
İlaç sonrası solunum ve bilinç gözlemi
Aileye ve sağlık ekibine ulaşılacak güncel bilgiler

“Gerekirse ilaç verilir” gibi belirsiz ifadeler yeterli değildir. Plan, uygulama eşiğini dakika ya da çocuk için tanımlanmış küme ölçütüyle belirtmelidir.

Yazılı görevlendirme

Birincil müdahale sorumlusu
Sınıfı yönetecek ikinci yetişkin
Haberleşme sorumlusu (112 ve aile)

Bir okulda yalnızca tek kişinin bilgili olması sürdürülebilir güvenlik sağlamaz. Yedek öğretmen, nöbetçi öğretmen, beden eğitimi öğretmeni, servis personeli ve kulüp sorumluları kendi görevleri için gereken bilgiye erişebilmelidir — bunun anlamı öğrencinin tüm tıbbi geçmişini herkese dağıtmak değildir.

Malzeme ve erişim

Saat veya zamanlayıcı
Telefon ve okulun açık adresi
İlk yardım malzemeleri
Gerekiyorsa kişisel kurtarıcı ilaç — saklama koşulu, son kullanma tarihi ve etiketi kontrol edilmiş

Kilitli bir dolabın anahtarı yalnızca okulda bulunmayan bir kişideyse plan pratikte işlemez. Çocukların kontrolsüz erişimi önlenirken yetkili kişinin acil erişimi engellenmemelidir.

Kurtarıcı ilaç ve uygulama güvenliği

Günlük tedavi ile acil tedavinin ayrımı

Kurtarıcı ilaç, hekim tarafından tanımlanmış uzamış nöbet veya nöbet kümeleri gibi belirli durumlarda kullanılan acil tedavidir. Günlük nöbet önleyici ilacın yerine geçmez ve her epilepsili öğrenci için gerekli değildir.

Öğretmen için kritik bilgi

İlacın farmakolojisini ayrıntılı bilmekten önce şu soruların yanıtıdır: Bu çocuk için ne zaman, hangi ürün, hangi doz, hangi yolla ve kim tarafından? Başka bir öğrencinin ilacı kullanılmaz. Ağızdan verilen günlük bir ilacın fazla dozunu vererek nöbeti durdurmaya çalışmak, kurtarıcı tedaviye eşdeğer değildir.

Uygulama ve sonrası

İlaç verilmeden önce öğrenci ve ürün eşleşmesi, talimat ve son kullanma tarihi doğrulanır; ancak bilinen acil plandaki müdahale gereksiz işlemlerle geciktirilmez. Bukkal uygulamada ilaç uygun biçimde yanak içi alana uygulanır; çene zorla açılmaz ve ilaç boğaza dökülmez. İntranazal, bukkal ve rektal ürünler birbirinin yerine doğaçlama kullanılmaz.

İlaç sonrası gözlem

Benzodiazepinler uyku hâli ve solunum baskılanması yapabilir. İlaç sonrası hareketsizlik otomatik olarak güvenli toparlanma kabul edilmez. Solunum, renk, yanıt ve yeniden nöbet açısından yakın gözlem sürdürülür. İlacın dışarı akması, kusma veya etkisiz göründüğü düşüncesiyle kendiliğinden ek doz verilmez.

Kayıt ve VNS

Uygulanan ilacın adı, dozu, yolu, saati ve uygulayan kişi kaydedilir; sağlık ekibine toplam kaç doz verildiği bildirilir. Vagus sinir uyarıcısı bulunan öğrencide mıknatıs kullanımı da yalnızca kişisel plan ve eğitim kapsamında yapılır; ilaç veya 112 gereksiniminin yerine geçmez.

Güvenlik sınırı: Genel bir bölümden doz hesaplanmaz. Yazılı kişisel plan yoksa öğretmen doğaçlama ilaç uygulamaz; ilk yardım ve gerektiğinde 112 çağrısı geciktirilmez.

Özel ortamlar: sandalye, servis, merdiven, su, yemek

Tekerlekli sandalye

Öğrenci sandalyede güvenli durumdaysa nöbet sırasında zorla çıkarılması gerekmez. Frenler kilitlenir, yakın tehlikeler uzaklaştırılır, başın sert bölgelere çarpması yumuşak destekle önlenir. Mevcut oturma desteği solunumu kısıtlamamalıdır; bedeni yeni bağlarla sabitlemek veya başı zorla belirli bir konumda tutmak uygun değildir.

Servis

Araç güvenli yerde durdurulur. Sürücü hareket hâlindeki aracı bırakıp müdahale etmeye çalışmaz; görev dağılımı önceden planlanır. Öğrenci yol kenarına veya güvenli olmayan zemine taşınmaz; acil ekip için konum bildirilir.

Merdiven, yüksek yer ve laboratuvar

Düşme ve çevresel tehlike önceliklidir. Yaralanma kuşkusu, özellikle baş-boyun travması veya ciddi ağrı varsa 112 bilgilendirilir. Elektrik, alev veya kimyasal tehlike güvenli biçimde kontrol edilir; kurtarıcı yetişkin de tehlikeye atılmamalıdır.

Suda nöbet

Solunum yolu riski nedeniyle özel acil durumdur. Eğitimli kurtarıcı veya cankurtaran çağrılır; kurtarıcının güvenliği korunarak çocuk sudan çıkarılır. Karada normal solunum değerlendirilir, gerekirse temel yaşam desteği uygulanır ve 112 aranır. Çocuk toparlanmış görünse bile su aspirasyonu olasılığı nedeniyle tıbbi değerlendirme gerekir.

Yemek sırasında

Yiyecek vermeye devam edilmez. Nöbet ile gerçek hava yolu tıkanıklığı aynı durum değildir; görünmeyen bir cismi çıkarmak için ağızda körlemesine parmak gezdirilmez. Hava yolu tıkanıklığı belirtileri varsa uygun ilk yardım eğitimi ve 112 yönlendirmesi izlenir.

Diğer öğrenciler olay sırasında nasıl yönlendirilir?

Nöbet sırasında sınıftaki diğer çocukların yönetimi, hasta öğrenciye verilen yardımın önemli parçasıdır. İkinci yetişkin sınıfın sorumluluğunu üstlenmeli, öğrencileri güvenli mesafeye veya önceden belirlenmiş alana yönlendirmelidir. Öğrenciler gözetimsiz biçimde koridora gönderilmemelidir.

Kısa ve görev odaklı yönergeler

“Biraz geri çekilin.”
“Öğretmeniniz arkadaşınızın yanında.”
“Kapıyı ve geçiş yolunu boş bırakın.”

Verilebilir: Yaşına uygun bir öğrenciden yakındaki yetişkine haber vermesi istenebilir.

Verilemez: Arkadaşını tutma, ağzını açma, ilaç verme veya taşıma görevi verilmez. Nöbet geçiren çocuk, “arkadaşı yanında beklesin” denilerek akranına teslim edilmez.

Küçük yaş grubuna örnek açıklama

“Arkadaşımızın vücudunda şu anda kendi isteğiyle olmayan hareketler oluyor. Büyükler ona yardım ediyor. Siz biraz geride, öğretmeninizin yanında bekleyin.” Çocuk “Ben mi yaptım?” diye sorarsa, yaşanan durumun onun bir sözü ya da düşüncesi nedeniyle ortaya çıkmadığı açıklanır.

Büyük öğrencilere örnek açıklama

“Bu bir nöbet olabilir. Bazı nöbetlerde kişi kısa süre yanıt veremez veya kasılabilir. Şu anda güvenliğini sağlıyoruz ve gerekli yardımı çağırıyoruz. Çevresini boş tutmanız ve görüntü çekmemeniz önemli.”

Görüntü kaydı ve mahremiyet

Tanı henüz bilinmiyorsa sınıfa kesin bir epilepsi tanısı açıklanmaz. Öğrencilerin telefonla görüntü çekmesi, canlı yayın yapması veya görüntüyü paylaşması durdurulmalıdır. Tıbbi değerlendirme amacıyla olası bir kayıt ise ancak uygun izin ve güvenli veri yönetimi çerçevesinde düşünülebilir.

Nöbetten sonra: yakın izlem ve sınıfa dönüş

Yakın izlem

Nöbet biter bitmez normal solunum değerlendirilir. Normal soluyan, bilinci tam açılmamış çocuk uygun yan pozisyonda ve yetişkin gözetiminde tutulur.
İzlenecek başlıca değişkenler: solunumun düzeni ve güçlüğü, cilt rengi, seslenmeye veya nazik dokunmaya yanıt, iletişim, hareketlerin simetrisi ve yeni nöbet bulguları.
Konuşamayan veya gelişimsel farklılığı bulunan çocukta bu değerlendirme kendi olağan davranışı üzerinden yapılmalıdır. Normalde yapabildiği bir beceriyi yapamaması, yeni bozulma gibi kaydedilmelidir.
Aynı zamanda düşmeye bağlı yara, baş çarpması, ağrı, kusma ve başka yakınmalar gözden geçirilir.
Başlangıç, hareketlerin bitişi, ilk anlamlı yanıt ve olağan duruma dönüş zamanları ayrı ayrı yazılmalıdır; bu, nöbet süresi ile toparlanmanın karışmasını önler.

Uyumasına izin verilebilir mi?

Öğrenci normal soluyor, nazik uyaranla uyandırılabiliyor ve durum kişisel plandaki toparlanmayla uyumluysa gözetim altında dinlenebilir. “Uyusun, geçer” denilerek tek başına bırakılması doğru değildir. Uyandırılamama, solunumun kötüleşmesi, giderek artan uyku hâli veya beklenen düzelmenin olmaması acil değerlendirme gerektirir.

Yeniden değerlendirme gerektiren bulgular

Yeni gelişen tek taraflı güçsüzlük, belirgin konuşma bozukluğu, ağır baş ağrısı, tekrarlayan kusma, ciddi travma bulgusu veya süren bilinç değişikliği “nöbetten sonra olur” denilerek açıklanmamalıdır.

Sınıfa dönüş

Dersine dönmesi için yalnızca gözlerini açmış olması yeterli değildir. Normal solunum, olağan iletişim, çevreyle anlamlı ilişki ve güvenli hareket edebilme birlikte değerlendirilir. “Derse katılabilecek kadar toparlandı mı?” sorusu ayrıca sorulmalıdır. Aynı gün yüksek riskli etkinliğe, havuza, yüksek platforma veya yalnız servis yolculuğuna dönüş otomatik olmamalıdır.

Eve teslim

Eve gönderme düşünülüyorsa çocuk yetişkin sorumluya güvenli biçimde teslim edilmelidir. Ailenin haberdar olması ile fiilen sorumluluğu devralması aynı şey değildir. Öğrenci hâlâ sersemse yalnız yürüyerek, taksiyle veya yanında yalnızca başka bir çocuk bulunarak gönderilmemelidir. Teslim notunda öğrencinin tam olarak ne zaman ve kime devredildiği belirtilir.

Okulda kullanılabilecek çekirdek kayıt tablosu

Aşağıdaki yapı, kurumsal forma uyarlanabilecek bir kayıt önerisidir. Klinik değerlendirme ölçeği ya da hekim istemi değildir; gereksiz özel bilgi toplamadan olayın yönetimini ve bilgi devrini açıklayacak alanları doldurur.

Alan	Kaydedilecek nesnel bilgi
Zaman ve yer	Tarih; ilk belirti; kasılma bitişi; ilk anlamlı yanıt; olağan duruma dönüş; olayın yeri. Bilinmeyen zaman açıkça belirtilir.
Olay öncesi	Yapılan etkinlik, öğrencinin söylediği yakınma, düşme veya hastalık belirtisi; yalnızca bilinen olası tetikleyiciler.
Olayın görünümü	İlk etkilenen bölge ve taraf, hareketlerin sırası, farkındalık ve yanıt, solunum, renk, düşme ve yaralanma.
İlk yardım ve ilaç	Yapılan müdahale; ilacın tam adı, dozu, yolu, saati ve uygulayan kişi; 112 arama saati.
Toparlanma	Uyanabilirlik, iletişim, hareket ve denge, ağrı veya kusma, yeni olay; öğrencinin olağan durumuyla karşılaştırma.
Bildirim ve teslim	Aileyle görüşme zamanı; sağlık ekibine veya sorumlu yetişkine devir; teslimdeki durum ve izlem kararı.

Zayıf kayıt

“Sara krizi geçirdi. Çok kötüydü.”

İyi kayıt

“11.20'de yazması durdu; adı iki kez söylendiğinde yanıt vermedi. Yaklaşık 12 saniye sonra konuşmaya devam etti. Düşme ve belirgin solunum değişikliği görülmedi. Benzer olay aynı derste üç kez gözlendi; aile saat 12.05'te bilgilendirildi.”

Bu ifade absans tanısı koymaz; değerlendirmeyi destekleyecek gözlem sağlar. Öğretmenin kaydı tanı koymayı değil, uzmanın olayı yeniden değerlendirebilmesini destekler.

Olay sonrasında sınıf, damgalama ve psikolojik destek

Sınıfa kısa ve gerçekçi bilgilendirme

“Arkadaşımıza yardım edildi. Şu anda yetişkinlerin gözetiminde” veya “Sağlık ekibi değerlendirme yapacak.” Sonuç bilinmeden “Kesinlikle hiçbir şey olmayacak” güvencesi verilmez. Aynı şekilde risk abartılarak öğrenciler korkutulmaz.

Zorbalığın örtük biçimleri

Damgalama yalnızca doğrudan alay değildir. Taklit etme, lakap takma, oyuna almama, sıraya birlikte oturmak istememe, görüntü paylaşma veya öğrenciyi sürekli kırılgan biri gibi gösterme de dışlayıcı olabilir. Olaydan sonraki teneffüsler ve grup çalışmaları izlenmelidir. “Şaka yapıyorduk” açıklaması, çocuğun yaşadığı incinmeyi önemsizleştirmek için kullanılmamalıdır.

Nöbet geçiren öğrencinin duygusal gereksinimleri

Çocuk utanmış, öfkeli, korkmuş veya hiçbir şey olmamış gibi davranmak istiyor olabilir. Olayı hemen ayrıntılı anlatması istenmez. İdrar kaçırma, kıyafet kirlenmesi veya düzensiz davranış olmuşsa mahrem bakım sağlanır. Sınıfa dönüşte toplu alkış, toplu sorgulama veya istemediği bir karşılamaya zorlanmaması uygun olabilir.

Olayı izleyen çocuklar

Bazı sınıf arkadaşları kendi sağlıkları veya aile bireyleri için kaygılanabilir. Kısa sorulara doğru yanıt verilmesi, rutinlerin yeniden kurulması ve gerektiğinde bireysel rehberlik desteği sunulması yararlıdır. Öğretmenlerin de olay sonrası ekip değerlendirmesi yapması uygundur; amaç kişileri suçlamak değil, görevlerin ve iletişimin nasıl geliştirileceğini belirlemektir.

Günler ve haftalar boyunca eğitsel izlem

Okul izlemi, nöbet sıklığı kadar öğrencinin öğrenmeye erişimini, devam durumunu, dikkatini, belleğini, yorgunluğunu ve sosyal katılımını kapsamalıdır. Epilepsiyle ilişkili güçlükler hastalığın kendisi, eşlik eden gelişimsel durumlar, uyku, tedavi etkileri ve psikososyal koşulların birleşiminden kaynaklanabilir. Her başarı düşüşünü nöbete veya ilaca bağlamak da, bütün sorunları motivasyon eksikliği olarak görmek de uygun değildir.

Küçük ve somut göstergeler

Yönergenin yeniden verilmesine kaç kez ihtiyaç duydu?
Derse katıldığı süre azaldı mı?
Önceden bağımsız yaptığı işi artık tamamlayamıyor mu?

Bu göstergeler öğrenciyi sürekli sınamak için değil, değişimin yönünü izlemek için seçilir. Farklı derslerde gözlenen bilgiler, mahremiyeti koruyan ortak bir çerçevede birleştirilebilir.

Öğretim ve değerlendirme uyarlamaları

Kısa yönergeler ve önemli bilgilerin yazılı verilmesi
Öğrenmenin küçük parçalara ayrılması
Kaçırılan derslerin planlı tamamlanması
Geçici yorgunluk veya bellek güçlüğü varsa sınav zamanı, ek süre, dinlenme arası ve değerlendirme biçiminin bireyselleştirilmesi

Destek, öğrencinin yapabildiklerini görünmez kılmamalıdır. Aynı öğrenme hedefine farklı bir yoldan ulaşması, beklentinin tamamen kaldırılmasından ayrılmalıdır.

Daha erken değerlendirme gerektiren değişiklikler

Yeni nöbet görünümü
Olayların belirgin sıklaşması
Alışılmış toparlanmanın uzaması
Sınıfta işlev kaybının artması
Önceden kazanılmış dil, hareket ya da akademik becerilerde gerileme

Kurum kendi hazırlığını nasıl değerlendirmeli?

Okul yönetimi, personelin yalnızca bilgi hatırlamasını değil, senaryo karşısında doğru görevi üstlenmesini değerlendirmelidir:

Kim süre tutacak?
Kim 112'yi arayacak?
Kim sınıfı yönetecek?
Kim aileye bilgi verecek?
Plan, servis veya gezi sırasında da erişilebilir mi?
Yetkili kişi yokken ilaç uygulaması nasıl karşılanacak?
Sağlık ekibine aktarılacak bilgiler doğru kaydediliyor mu?

Olay sonrası toplantıda gecikme, erişim sorunu, yanlış anlaşılmış talimat veya mahremiyet ihlali varsa düzeltici adım tanımlanmalıdır. “Bir daha dikkat ederiz” yerine sorumlu kişi ve tamamlanma zamanı belirlenebilir. Bir tatbikat, gerçek öğrenciye nöbet taklidi yaptırmadan gerçekleştirilebilir.

Son değerlendirme sorusu

Öğrenci yalnızca nöbet sırasında korunuyor mu, yoksa nöbet sonrasında da güvende, anlaşılmış ve sınıfın bir üyesi olarak kalabiliyor mu?

Öğretmenler için yazdırılabilir kart

Nöbet acil müdahale kartı — 2 sayfa, A4

Bu yazıdaki uygulamalar iki sayfalık bir karta indirgendi. Birinci sayfa öğretmenin nöbet anında bakacağı müdahale kartıdır: yapılacaklar, yapılmayacaklar ve 112'nin ne zaman aranacağı. İkinci sayfa ailenin dolduracağı öğrenci bilgi formudur — nöbetin nasıl göründüğü, süresi, tetikleyiciler, ilaçlar, kurtarma ilacı ve iletişim bilgileri. Kesikli çerçeveli alanlar aileye aittir; geri kalanı her öğrenci için aynıdır.

Doldurulmuş kartın bir kopyası sınıf öğretmeninde, bir kopyası okul revirinde ya da idarede bulunmalıdır. Öğrencinin nöbet tipi, ilacı veya iletişim bilgisi değiştiğinde kart yenilenir.

Kartı aç ve yazdır → PDF'i indir

İlgili sayfalar

Nöbet anında ilk yardım

Adım adım anlatım ve buzdolabına asılacak kart: Nöbet Rehberi.

Beş dakikayı geçen nöbet

Basamaklı yaklaşım ve aile bölümü: Status Epileptikus.

Okul için şablonlar

Acil eylem planı ve ilaç takip çizelgesi: Aile Araçları.

Kaynaklar

Centers for Disease Control and Prevention — Guidance for Schools; Managing Epilepsy in Schools; First Aid for Seizures
American Academy of Pediatrics — Children with Epilepsy at School (HealthyChildren.org)
Epilepsy Foundation — Seizure Action Plans; Seizure Observation; Help After a Seizure; Adapting First Aid Plans; Seizure Rescue Therapies; Seizure First Aid in a Wheelchair / in Water; Epilepsy and Seizure Safe Classroom Program; Seizure Triggers; Managing Triggers; Photosensitivity and Seizures
National Institute for Health and Care Excellence — NG217 Epilepsies in children, young people and adults (Bölüm 1, 2, 7, 8, 9)
Fisher RS ve ark. ILAE official report: A practical clinical definition of epilepsy. Epilepsia 2014;55(4):475-482
Beniczky S ve ark. Updated classification of epileptic seizures: ILAE position paper. Epilepsia 2025
International League Against Epilepsy — Epilepsy Imitators; Typical Absence Seizure (EpilepsyDiagnosis.org)
Reilly C ve ark. Psychogenic non-epileptic (functional) seizures in children: ILAE Pediatric Psychiatric Issues Task Force. Epilepsia 2023;64(12):3160-3195
Capovilla G ve ark. Epilepsy, seizures, physical exercise, and sports: ILAE Task Force report. Epilepsia 2016;57(1):6-12
Resuscitation Council UK — Paediatric Life Support, 2025 Resuscitation Guidelines
European Medicines Agency — BUCCOLAM (midazolam) ürün bilgisi
National Association of School Nurses — Epilepsy: Coordinated Support System for Students with Epilepsy
NHS / Healthier Together / American Red Cross / St John Ambulance — nöbet ilk yardım kaynakları
Kişisel Verileri Koruma Kurumu — Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesine İlişkin Rehber, Şubat 2025

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Öğrenciye özel uygulamalar, hekim onaylı bireysel nöbet eylem planı ve kurumun yetkilendirme düzeni çerçevesinde yürütülür.